To oszustwo: prawdziwa policja nie prosi przez telefon o pieniądze ani dane do konta.

Skala zjawiska i udokumentowane przypadki

W ostatnich latach oszustwa „na policjanta” stały się zjawiskiem o skali ogólnokrajowej. Już w 2020 roku, w okresie od stycznia do maja, zarejestrowano w Polsce 1414 przestępstw tego typu, co potwierdza, że to nie sporadyczne incydenty, lecz powtarzający się schemat przestępczy. W kilku głośnych sprawach straty były ogromne: małżeństwo seniorów przekazało oszustom 236 111 zł w gotówce i poprzez zaciągnięte kredyty, a 71‑latka z Łukowa zostawiła 20 000 zł w koszu na śmieci na żądanie rzekomego „komisarza” policji.

Te liczby pokazują, że mechanizmy socjotechniczne są skuteczne i że ofiarami najczęściej padają osoby starsze, które są celem przemyślanych kampanii telefonicznych. Komendy wojewódzkie i miejskie regularnie publikują nagrania z prób oszustw; przykładowo KWP w Poznaniu udostępniła ponad 20‑minutowe nagranie, które ilustruje metody presji i manipulacji stosowane przez sprawców.

Ludzie, którzy tracą najwięcej

Oszuści celują zwłaszcza w osoby starsze, samotne lub charakteryzujące się niską świadomością techniczną. Analizy kryminalne i kampanie edukacyjne policji oraz banków wskazują, że presja emocjonalna, izolacja ofiary i panika znacznie zwiększają szansę skutecznego wyłudzenia środków.

Najczęstsze schematy działania oszustów

Oszuści stosują sprawdzone scenariusze, które łączą techniczne triki z socjotechniką. Poniżej znajdują się najczęściej spotykane elementy tych natarczywych rozmów:

  • tworzenie presji czasu: „trzeba działać natychmiast”, „akcja trwa”,
  • twierdzenie o rzekomym zagrożeniu konta lub „szajce w banku” i prośba o zabezpieczenie środków,
  • prośba o wypłatę gotówki i pozostawienie jej w umówionym miejscu (ławka, kosz na śmieci, skrytka),
  • żądanie podania loginów, haseł, kodów SMS/BLiK lub numerów kart,
  • zachęcanie do „weryfikacji” przez wybranie numeru alarmowego z tego samego telefonu,
  • zabranianie kontaktu z rodziną i nakaz pozostania w rozmowie w trybie „na bieżąco”.

Każdy z tych elementów sam w sobie może budzić wątpliwości, ale w połączeniu tworzy skuteczny mechanizm manipulacji: ofiara zostaje zdekoncentrowana, odcięta od wsparcia i skłoniona do działań, które w normalnych warunkach by odrzuciła.

Praktyki, których prawdziwa policja nie stosuje

Policja nie prosi telefonicznie o przekazanie pieniędzy ani o dane do bankowości elektronicznej. Ten komunikat pojawia się we wszystkich oficjalnych materiałach edukacyjnych i jest podstawowym kryterium rozpoznawania oszustwa.

  • policja nie żąda loginów, haseł, kodów SMS/BLiK ani PIN‑ów przez telefon,
  • policja nie nakazuje wypłaty gotówki i pozostawienia jej w umówionym miejscu dla „funkcjonariusza w cywilu”,
  • policja nie używa obywateli jako przynęty w prowokacjach ani nie zmusza do brania kredytów „dla potrzeb akcji”,
  • policja nie zabrania kontaktu z rodziną ani z bankiem podczas prowadzonych czynności,
  • policja nie przeprowadza telefonicznie tajnych operacji wymagających natychmiastowego działania bez możliwości spotkania w jednostce lub przyjazdu patrolu.

Jeżeli rozmówca naciska, by działać natychmiast i twierdzi, że „to akcja policyjna”, a jednocześnie prosi o pieniądze lub dane — to z definicji sygnał oszustwa. W razie wątpliwości należy potraktować taką rozmowę jako próbę wyłudzenia.

Techniczne triki stosowane przez oszustów

Oszuści wykorzystują zarówno proste manipulacje, jak i bardziej zaawansowane metody techniczne, by uwiarygodnić swoją tożsamość. Znajomość tych metod ułatwia rozpoznanie prób podszywania się.

Przechwytywanie linii i „weryfikacja” przez wybranie 997/112

W przypadku starych linii stacjonarnych sprawcy mogą wykorzystać mechanizm polegający na odłożeniu słuchawki w taki sposób, że połączenie w rzeczywistości wciąż pozostaje z oszustem, a osoba myśli, że dzwoni na numer alarmowy. Może to wyglądać, jakby połączenie zostało przełączone na 997/112, podczas gdy rozmowa trwa nadal z przestępcą.

Podszywanie numeru (CID spoofing) i odtwarzanie komunikatów

Oszust może manipulować wyświetlanym numerem (CID), by pokazać numer komendy lub centrali. Dodatkowo stosowane są nagrania dźwiękowe i boty, które odtwarzają dźwięki systemowe lub imitują głos urzędowy, co zwiększa wiarygodność i wydłuża czas potrzebny ofierze do weryfikacji rozmowy.

Inne techniczne zasoby przestępców

Sprawcy korzystają z gotowych skryptów rozmów, baz danych z imionami i podstawowymi informacjami o ofiarach oraz ze zautomatyzowanych systemów połączeń masowych (robocalls). Wszystko to redukuje koszty i zwiększa efektywność ataku.

Sygnały ostrzegawcze i podstawowa kontrola zdrowego rozsądku

Warto mieć w pamięci kilka wyraźnych sygnałów, które powinny natychmiast zapalać czerwoną lampkę. Nie wymagają specjalistycznej wiedzy — wystarczy zdrowy sceptycyzm i gotowy plan działania.

Natychmiastowe sygnały alarmowe to: prośba o pieniądze lub kody, zakaz kontaktu z rodziną, żądanie pozostawienia gotówki w określonym miejscu oraz wymóg „weryfikacji” przez samoistne wybieranie numeru alarmowego z tego samego telefonu. Jeśli którykolwiek z tych elementów występuje, najbezpieczniejszą reakcją jest przerwanie rozmowy i samodzielna weryfikacja.

Co zrobić natychmiast po otrzymaniu podejrzanego telefonu

Postępowanie krok po kroku powinno być proste i możliwe do wykonania nawet pod presją emocji. Oto sekwencja działań, którą warto zapamiętać i przekazać osobom starszym w rodzinie:

  1. rozłącz się natychmiast, jeśli w rozmowie padają żądania przekazania pieniędzy lub danych,
  2. zadzwoń na oficjalny numer policji z innego telefonu i sam wybierz numer jednostki (np. 112 lub 997) — nie używaj numeru podanego przez rozmówcę,
  3. skontaktuj się z rodziną lub zaufaną osobą i omów rozmowę; jeżeli to senior, poproś kogoś o towarzyszenie przy kolejnych decyzjach,
  4. nie loguj się do bankowości pod wpływem instrukcji przez telefon i nie podawaj kodów SMS/BLiK,

Każdy z tych kroków minimalizuje ryzyko utraty środków i daje szansę formalnego rozpoczęcia dochodzenia.

Jak weryfikować tożsamość funkcjonariusza

Najpewniejszą metodą jest weryfikacja poza bieżącą rozmową telefoniczną. Poproś o nazwisko i numer służbowy, zapisz je, rozłącz się i zadzwoń na oficjalny numer jednostki. W poważnych sprawach policja zaordynuje wizytę patrolu lub poprosi o zgłoszenie na komisariacie — nigdy nie powinna wymagać od obywatela wypłaty i przekazania pieniędzy w miejscu publicznym.

Jeżeli rozmowa jest autentyczna i sprawa rozwiązywana ma charakter operacyjny, policjant może zaproponować spotkanie w jednostce lub wysłanie patrolu — to normalna procedura.

Przykłady spraw z Polski

Warto przytoczyć konkretne mechaniki zdarzeń, ponieważ pokazują one, jak wygląda eskalacja manipulacji w praktyce. W jednej z głośnych spraw z 2020 roku małżeństwo seniorów zostało przekonane, że bierze udział w prowokacji, i w rezultacie przekazało oszustom 236 111 zł. Inny przypadek z Łukowa pokazuje, jak dosłowna i pozorna prostota polecenia („proszę zostawić te pieniądze w koszu”) prowadzi do strat rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych. Opublikowane nagrania, np. materiał KWP Poznań, pomagają w szkoleniu i rozpoznawaniu charakterystycznych elementów rozmów oszustów.

Materiały edukacyjne, analizy i rekomendacje

Statystyki zgłoszeń i udostępniane nagrania umożliwiają opracowanie skutecznych materiałów edukacyjnych. Analizy socjotechnik wskazują, że elementy zwiększające skuteczność oszustwa to:

– wzbudzanie paniki i presji czasowej,
– izolowanie ofiary od wsparcia społecznego,
– wykorzystanie „autorytetu” (rzekoma funkcja policjanta, prokuratora, pracownika banku).

Kampanie informacyjne realizowane przez policję i banki konsekwentnie powtarzają prostą zasadę: banki i policja nie żądają przez telefon przekazania pieniędzy ani podania kodów. Materiały te warto wykorzystywać w praktycznych szkoleniach dla seniorów — analiza autentycznych nagrań i symulacje pozwalają utrwalić właściwe reakcje.

Porady praktyczne dla rodzin seniorów

Rodziny mogą znacznie ograniczyć ryzyko utraty środków przez wprowadzenie kilku prostych zasad i nawyków. Przeprowadź krótki trening z seniorem, odtwórz fragment nagrania z oszustem i wspólnie omów sygnały manipulacji. Ustal prostą regułę: „nie podajemy pieniędzy ani kodów przez telefon”, oraz sporządź listę numerów zaufanych, z której senior będzie korzystał przy próbie weryfikacji. Warto też rozważyć ustawienie w telefonie skróconych numerów do dzieci, sąsiada i lokalnej komendy, by ułatwić szybki kontakt z zaufaną osobą.

Jak zgłosić próbę oszustwa

Zgłoszenie do właściwych instytucji zwiększa szansę wykrycia sprawców i ogranicza szkody:

– zgłoszenie na komisariat: przynieś zapis rozmowy lub szczegółowy opis zdarzenia; policja rejestruje takie zdarzenia i prowadzi dochodzenia,
– zawiadomienie banku: jeżeli odbyła się próba wyłudzenia danych, poinformuj bank o zdarzeniu i niezwłocznie zablokuj dostęp do konta,
– skorzystanie z formularzy online i infolinii: wiele komend udostępnia formularze zgłoszeniowe i porady dotyczące dalszych kroków.

Zgłoszenie każdej próby, nawet nieudanej, ma znaczenie dla statystyk i dla szansy zatrzymania sprawców.

Materiały, które warto udostępnić i przeglądać

Oficjalne strony policji, materiały edukacyjne banków oraz publikowane nagrania rozmów oszustów to najcenniejsze źródła do samodzielnego uczenia się i do przeprowadzenia ćwiczeń z bliskimi. Regularne przypominanie prostych zasad i wspólne omawianie nowych przypadków pomaga utrzymać czujność i minimalizuje ryzyko, że stres i presja emocjonalna skłonią kogoś do błędnej reakcji.
Proszę o przesłanie listy linków oznaczonej jako #LISTA A, abym mógł wylosować i zwrócić 5 odnośników.